Kun je hypnose gebruiken tijdens een kankerbehandeling? Ja: wetenschappelijk onderzoek laat zien dat hypnose kan helpen bij pijn, misselijkheid en braken, angst en opvliegers tijdens chemotherapie, bestraling en operaties. Het vervangt nooit je reguliere behandeling, maar werkt er goed naast. Hieronder lees je hoe dat werkt, wat het onderzoek laat zien, en wat het ook in de palliatieve fase kan betekenen.
Hypnotherapie en hypnose, ik weet niet hoe dit bij jou klinkt, maar vanuit mijn jeugd kende ik vooral de optredens van Rasti Rostelli, een geheimzinnige man die mensen als het ware betoverde en rare dingen liet doen. Mensen die op het toneel in een citroen hapten en dachten dat het een sinaasappel was.
Later waren er de afleveringen van MindF*ck, waarbij Victor Mids niets vermoedende voorbijgangers en BN'ers dingen liet doen die ze zelf niet hadden verwacht. Vooral het moment waarop hij iemand een paar slokken gewoon water gaf, met de suggestie dat diegene daar sterker van zou worden, en die persoon in een test ook daadwerkelijk sterker bleek, vond ik fascinerend. Ons lijf is zó beïnvloedbaar door onze mind.
En eigenlijk wist ik het ook al: bijwerkingen van bijvoorbeeld chemo worden erger wanneer je denkt dat je ze zult ervaren. Placebopillen laten klachten verdwijnen, en bij operaties waarbij mensen niet daadwerkelijk de ingreep kregen (en pas later hoorden of ze die wel of niet gehad hadden) was het slagingspercentage van verlichting net zo groot als bij mensen die de ingreep wél kregen.
Onze mind is enorm krachtig, dat heb ik zelf gezien en ervaren in mijn eigen ziekte- en herstelproces, en ook bij cliënten. Vandaar dat ik een opleiding tot hypnotherapeut ben gaan doen, en sinds 2020 verwerk ik dit in de trajecten die ik met mensen doe, met zeer goede resultaten.
Wat is hypnotherapie (en wat niet)?
Hypnotherapie is een vorm van psychotherapie waarbij gebruik gemaakt wordt van hypnose. Hypnose is een staat van lichamelijke ontspanning en mentale focus, een staat van veranderd bewustzijn. Anders dan velen denken, weet je in hypnose precies wat er gebeurt. Je bent niet in slaap, ook al suggereert het woord "hypnos" (Grieks voor slaap) dat wel.
Hypnotherapie is wat anders dan showhypnose. Waar showhypnose vermaak is, is hypnotherapie erop gericht om je te helpen. En ja, ik bedoel hier ook echt: je láát je hypnotiseren, want wanneer je dat niet wilt, dan kan het ook niet. Je kunt in hypnose geen dingen doen waar je zelf niet achter staat.
Hoe werkt hypnotherapie?
De staat van hypnose helpt je om makkelijker bij de kern van je probleem te komen, en om suggesties aan te nemen die je een andere kijk op dat probleem geven. Ik had laatst een cliënt die zei dat bij coaching de kwartjes vaak pas in de weken ná de sessie vallen, en dat het in hypnose al in de stoel gebeurt.
In hypnose is je mind super scherp, doordat je kritische denken tijdelijk omzeild wordt. Je concentratie is verhoogd. De hypnotherapeut communiceert met je onderbewuste: het kritische filter, je logische denksysteem, wordt gepasseerd, terwijl je dit als cliënt gewoon bewust meemaakt. Een deel van je blijft in het hier en nu, en als je wilt, kun je zelf uit hypnose stappen.
Wat heeft ons onderbewuste met kankerklachten te maken?
Waar je je in je dagelijks leven op richt, je gevoelens en emoties, bepalen wat je doet, en dit is grotendeels een onbewust proces. Wat we dagelijks doen, wordt voor het overgrote deel gestuurd door het onderbewuste.
Soms zijn ervaringen niet goed opgeslagen in je onderbewuste, het zijn als het ware openstaande tabbladen op je bureaublad. Deze openstaande tabbladen vragen constant energie zonder dat je het doorhebt, en ze beïnvloeden hoe je reageert op dingen die op je pad komen. Ze trekken je batterij leeg, en misschien reageer je heftiger op bepaalde situaties dan je zou willen, zonder dat je weet waardoor dat komt. Een kankerdiagnose en -behandeling is precies zo'n ervaring die vaak niet goed "wegwerkt" wordt, wat het onderbewuste extra belast tijdens een periode waarin je lichaam al genoeg te verduren heeft.
Waarbij kan hypnose helpen tijdens je behandeling?
Hypnotherapie is breed inzetbaar tijdens de behandelfase. Ik werk met cliënten vaak aan:
- Pijn
- Misselijkheid en braken door chemotherapie of bestraling
- Angst, waaronder angst voor de behandeling zelf
- Vermoeidheid
- Slaapproblemen
- Het ondersteunen van je weerstand tijdens chemotherapie
Soms zijn deze klachten een direct gevolg van de behandeling, en soms speelt er ook iets wat al langer meespeelt, maar nu door de ziekte naar boven komt. Wat het ook is, je wilt gewoon zo goed mogelijk door deze periode heen komen.
Wat laat wetenschappelijk onderzoek zien over hypnose tijdens kankerbehandeling?
Dit zijn geen losse beweringen. Er is onderzoek naar gedaan, en de resultaten zijn opvallend consistent.
Een Mexicaanse studie uit 2020 onderzocht het effect van hypnose op cytokinen (onderdeel van je immuunafweer) bij vrouwen met borstkanker tijdens chemotherapie. De groep die 24 sessies hypnose kreeg naast de chemotherapie, had aan het einde van de behandeling stabielere immuunwaarden dan de controlegroep, waar bepaalde ontstekingswaarden juist significant hoger uitvielen.
Een Belgische studie uit 2018 onderzocht hypnose bij de operatie en aanvullende behandeling van borstkanker, en vond significante afnames in misselijkheid en braken, pijn, opvliegers, angst én vermoeidheid bij de groep die hypnose kreeg.
Ook visualisatie, waarbij je met begeleide beelden werkt, is goed onderzocht bij kanker. Een recente meta-analyse uit 2025, waarin meerdere onderzoeken zijn samengevoegd, laat zien dat visualisatie angst en depressie vermindert en de kwaliteit van leven verbetert bij mensen met kanker. Eerder onderzoek liet ook al zien dat visualisatie specifiek bij pijn een merkbaar effect heeft.
Wil je hier meer over zien? Nieuwsuur maakte een mooi verslag over hypnotherapie die in Nederlandse ziekenhuizen wordt ingezet, naar aanleiding van de documentaire Hypnose op Recept. Meer weten over de wetenschap achter hypnose in het algemeen? Lees dan is hypnose wetenschappelijk bewezen?
Wat kan hypnose betekenen in de palliatieve fase?
Hypnose kan ook worden ingezet bij palliatieve zorg, gericht op het verbeteren van kwaliteit van leven. Het doel is dan om symptomen te beheersen, comfort te bieden, en psychologische, sociale en spirituele ondersteuning te geven.
Pijn is een veelvoorkomend symptoom in de palliatieve fase, en hypnose kan hierbij verlichting bieden. Ook stress en angst kunnen ermee worden verlicht. Hypnotische technieken ondersteunen ontspanning, wat ook een positieve uitwerking kan hebben op slaap en vermoeidheid.
Door verlichting te ervaren bij pijn, vermoeidheid en misselijkheid, en te merken dat je zelf invloed kunt uitoefenen op je eigen welbevinden, hoef je je minder hulpeloos te voelen. Ook kan hypnose helpen in de spirituele beleving: het kan helpen om betekenis te geven aan wat je hebt meegemaakt, en aan het proces waar je doorheen gaat.
Is hypnose een vervanging van reguliere zorg?
Nee. Hypnose is een aanvulling op reguliere zorg, een vorm van complementaire zorg. Bespreek je klachten dus altijd ook met je arts of zorgverlener. Hypnose en hypnotherapie kunnen goed helpen bij het omgaan met de gevolgen van kanker en de behandeling ervan, maar zijn nooit een vervanging van reguliere zorg.
Ben je klaar met je behandeling en loop je nu vooral tegen restklachten aan, zoals vermoeidheid, overprikkeling en concentratieproblemen? Lees dan hypnose bij restklachten na kanker.
Hoe gaat een traject in zijn werk?
Voor de meeste klachten zijn drie sessies voldoende, al zijn er soms meer nodig. Een sessie bestaat uit een uitgebreid gesprek over je klacht, gevolgd door de hypnosetechniek die daar het beste bij past. De laatste sessie is om te controleren of de verandering blijvend is, en om die eventueel verder te verankeren.
Wil je een afspraak maken? Weet dan dat "hypnotherapeut" geen beschermde titel is, iedereen mag zich zo noemen. Controleer dus altijd of iemand daadwerkelijk een erkende opleiding heeft gevolgd.
Wil je vrijblijvend bespreken wat hypnotherapie voor jou tijdens je behandeling zou kunnen betekenen? Neem dan contact met me op.
Veelgestelde vragen over hypnose tijdens kankerbehandeling
Is hypnose veilig tijdens chemotherapie of bestraling?
Ja, hypnose is een veilige, niet-invasieve aanvulling op je behandeling. Het vervangt nooit je medische zorg, maar wordt ernaast ingezet.
Kan hypnose bijwerkingen van chemotherapie verminderen?
Onderzoek laat zien dat hypnose kan helpen bij misselijkheid, braken, pijn, opvliegers en angst tijdens chemotherapie, en mogelijk ook bij het ondersteunen van je immuunsysteem tijdens de behandeling.
Hoeveel sessies heb ik nodig tijdens mijn behandeling?
Dat hangt af van je klacht en waar je in je behandeling zit. Voor de meeste klachten zijn drie sessies voldoende, sommige mensen kiezen voor doorlopende ondersteuning gedurende hun hele behandeltraject.
Kan ik hypnose ook gebruiken als ik al andere behandelingen volg, zoals psychologische begeleiding?
Ja, hypnose combineert prima met andere vormen van zorg. Overleg wel even met je behandelaars, zodat de verschillende vormen van ondersteuning elkaar versterken in plaats van in de weg zitten.
Bronnen
- Téllez A, Rodríguez-Padilla C, Juárez-García DM, et al. (2020). Hypnosis in Women with Breast Cancer: Its Effects on Cytokines. American Journal of Clinical Hypnosis. 62(3):298-310. PMID: 31928523
- Berlière M, et al. (2018). The advantages of hypnosis intervention on breast cancer surgery and adjuvant therapy. The Breast. 37:114-118. PMID: 29136523
- Bozkurt-Duman C, Arici-Türk H, Erbay-Dalli Ö, et al. (2025). The effectiveness of guided imagery on psychological outcomes and quality of life in cancer patients: a systematic review and meta-analysis. Support Care Cancer. 33:952.
- Roffe L, Schmidt K, Ernst E. (2005). A systematic review of guided imagery as an adjuvant cancer therapy. Psychooncology. 14(8):607-617.
- King K. (2010). A review of the effects of guided imagery on cancer patients with pain. Complementary Health Practice Review. 15(2):98-107.
